Project ‘Paling over de dijk’ is succes: Visser Stefan Lok uit Belt-Schutsloot helpt palingen Gemaal Stroink te passeren

BELT-SCHUTSLOOT/VOLLENHOVE - Om zich voort te planten en te paaien zwemmen alle palingen uit Noord-West Europa naar de Sargassozee ten oosten van Mexico. Voor ze daar vanuit Nederland arriveren moeten deze lange vissen heel wat barrières passeren. Het Gemaal Stroïnk bij Vollenhove is volgens onderzoekers van de universiteit Wageningen het op één na grootste knelpunt in Nederland. Om de palingen een handje te helpen is Stichting DUPAN het project ‘Paling Over De dijk’ gestart. Beroepsvisser Stefan Lok uit Belt-Schutsloot vangt met fuiken de palingen en zet ze over.

Stefan Lok vertelt in zijn bedrijf aan de Belterweg in Belt-Schutsloot over het project ‘Paling over de dijk’. “Met mijn broer Harold vis ik in de zomer en herfst op paling en in de winter en het voorjaar snijden wij riet,” steekt hij van wal. Het is een echt familiebedrijf met nu de vierde generatie aan het roer. “Om ervoor te zorgen dat er genoeg paling is om op te vissen, zetten onze voorouders al vanaf 1919 glasaal (jonge paling, red.) uit,” vervolgt Lok. Zo’n 70% van die paling trekt naar de Sargassozee. “Een wonderlijke en geheimzinnige vis,” beaamt de visser. “In gevangenschap plant hij zich niet voort, dat doet hij alleen in de Sargossazee, een zwemtocht van zo’n 6.000 km.” 

Verwond door de pompen

Dammen, dijken, sluizen, gemalen en waterkrachtcentrales zijn op die tocht grote obstakels voor de vis, die ook wel aal wordt genoemd. Bij Gemaal Stroïnk raakten in het verleden veel palingen gewond of gingen zij dood vanwege de pompen waar ze langs moesten. Later plaatste het Waterschap een visvijzel als migratievoorziening. Lok: “Dat is een ronddraaiende buis met schoepen in de vorm van een soort wokkel, maar die functioneerde voor palingen niet goed. Ze houden er niet van om daardoor omhoog te zwemmen en hebben last van het harde lawaai.” Hij noemt het een gemiste kans dat het waterschap bij de net gestarte renovatie van het Gemaal Stroïnk de pompen van het gemaal zelf niet visvriendelijk maakt. Ook heeft het Waterschap volgens hem de verbeteradviezen uit een onderzoek van Onderzoeksbureau VisAdvies nog niet opgevolgd.

Paling Over de Dijk

Lok is wel blij met het project ‘Paling over de dijk’ van Stichting Duurzame Palingsector Nederland (DUPAN). Dat project werd al in 2012 in Nederland opgestart. Omdat het trekseizoen van de paling loopt van september tot eind november, is Lok daar dit seizoen sinds een paar weken druk mee bij het Gemaal Stroïnk. Hij vindt deze methode een doorbraak. “We hebben fuiken aan de oostkant van het gemaal geplaatst. Twee keer per week haal ik die fuiken leeg en laat ik de palingen aan andere kant van het gemaal weer vrij. Ze gaan letterlijk over de dijk.” Ook haalt hij vuil en plantenresten uit de fuiken. 

Visotter pikte palingen

Daarbij is telkens een controleur aanwezig van Hengelsportvereniging De Delle uit Vledder. Die ziet er op toe dat Lok alleen de geslachtsrijpe palingen overzet. De onvolwassen palingen gaan terug naar de oostkant van het gemaal, in het Ettenlandsche Kanaal. “In de eerste anderhalve week hebben we zo al 25 kilo paling overgezet,” weet Lok. Hij heeft geen goed beeld hoeveel palingen er door onze regio zwemmen. “Wellicht dat ze ook via het Noorderdiep langs Blokzijl zwemmen.” Hij vertelt verder dat de visotter in het verleden graag een paling meepikte. “Eerst gebruikte ik standaard fuiken. Daarbij kon de otter zien dat er palingen in de fuik zwommen. De otter leerde zichzelf aan om de fuiken kapot te trekken en de vis eruit te halen. Nadat ik zwarte, ondoorzichtige fuiken plaatste, kon de otter de palingen niet meer zien.”

Nog twee beroepsvissers

Om ook het project ‘Paling over de dijk’ in de toekomst te kunnen blijven financieren, krijgt DUPAN subsidie van de overheid en uit het Eel Stewardhip Fund (ESF). “En elke beroepsvisser, die lid is van dit fonds, legt per kilo gevangen paling vijftig eurocent in dit fonds in,” voegt Lok toe. Met die wetenschap smaakt een paling van Lok nog lekkerder. Én kan hij met zijn broer het familiebedrijf voortzetten. “In 1919 waren er in Noord-West Overijssel nog 300 beroepsvissers, nu zijn wij samen met Wout van der Belt nog de enigen in NP Weerribben-Wieden,” weet Lok.

Reactie waterschap

De redactie heeft Waterschap Drents Overijsselse Delta gevraagd om een reactie. Dit zegt Herald van Gerner, adviseur communicatie: 

“De restauratiewerkzaamheden vinden plaats aan de monumentale buizen van het gemaal, niet aan de pompen. Dat zijn twee geheel verschillende onderdelen. De pompen vervangen voor nieuwe waar vissen makkelijker doorheen kunnen, is niet zomaar een klusje erbij. Dat vraagt nogal wat. Niet alleen qua financiering, maar ook qua uitvoering. Stroink is een Rijksmonument, daarin vervang je niet zomaar even de pompen, die overigens ook Rijksmonument zijn, net als het gemaal zelf en de buizen die nu worden gerestaureerd. 

Voor wat betreft het onderzoek van Visadvies: uit onderzoek bleek inderdaad dat de vispassage niet optimaal werkt. Vanuit de KaderRichtlijn Water (KRW) maken we er daarom ook werk van om de vispassage te optimaliseren. Inmiddels hebben we onderzocht wat de mogelijkheden hiervoor zijn.

Een belangrijk aspect van de werking van de vispassage is dat vissen er wel in- maar moeilijk uitzwemmen of gelijk weer terugzwemmen. Het bleek dat de vispassage nog niet optimaal was ‘ingeregeld’. Dat hebben we aangepast en is nu wel het geval. Met het inregelen wordt een moment van rust in de vispassage ingebouwd, zodat de vissen beter de uitgang kunnen vinden en door kunnen zwemmen. Naar verwachting gaat dit helpen. Komend voorjaar gaan we monitoren om te kijken of deze maatregel voldoende helpt. Mocht blijken dat dit toch onvoldoende is, dan vindt een  heroverweging en nader onderzoek plaats voor een andere oplossing.”