Vogeleiland en Zwarte Meer geen vruchtbare bodem broedende zeearend

GENEMUIDEN – De zeearend is een van de meest majestueuze vogels die je in Nederland kunt spotten. Ook op Vogeleiland nabij Genemuiden en bij het Zwarte Meer zijn er paartjes van deze roofvogels. Helaas vallen de broedresultaten ronduit tegen. Met gemiddeld 0,5 uitgevlogen jong per nest presteert de zeearend hier ver onder het landelijke en Europese gemiddelde.

Vogelaar Martijn de Jonge, die de vogel al decennia lang volgt, schreef er een artikel over in blad De Ratelaar. De nieuwsgierigheid van Brugmedia was gewekt. We belden hem voor nog wat aanvullende vragen.

Partnerstrijd
In zijn artikel noemt De Jonge een aantal oorzaken voor het feit dat de zeearend in dit gebied onder presteert. Een ervan is het mogelijke effect van inteelt, maar ook partnerstrijd wordt genoemd. Maar wat is partnerstrijd precies? De Jonge: “Partnerstrijd wil zeggen dat een jonge vrouwtjesarend een andere vrouw wegjaagt en het mannetje en het nest overneemt. Op Vogeleiland is dat ook gebeurd. Het oudere vrouwtje is teruggevonden in Genemuiden met ernstige verwondingen aan hoofd en borst.”

De arend overleefde het niet. In de wereld van de arenden is het zo dat het vrouwtje groter en sterker is. Zij is dominant en een gevecht met een ander vrouwtje kan zeer hard zijn. Overigens komt het ook voor dat mannetjes het veld ruimen, maar de onderlinge strijd bij hen is veel minder intens. De Jonge: “Als de arenden niet geringd zijn, zal je het misschien niet eens opmerken dat een mannetje is vervangen door een ander. Alleen als je de vogels in de gaten houdt, kan je het zien en merk je ook dat het gedrag anders kan zijn.”

Het gevecht op Vogeleiland bleef niet onopgemerkt en deze vogels waren tevens geringd. Een van de rivaliserende vrouwtjes is afkomstig uit het gebied van de Oostvaardersplassen en de andere uit het Duitse Schleswig Holstein. Het mannetje komt uit de Oostvaardersplassen en is uit hetzelfde nest afkomstig als zijn partner.

Genenpakket
Het gevolg van inteelt laat zich raden. De nakomelingen hebben, aldus De Jonge, een minder breed genenpakket en zijn vatbaarder voor ziekten. Maar een eventueel negatief effect van partnerstrijd ligt voor een leek minder voor de hand. Het vrouwtje dat zich heeft ingevochten, kan zich immers nu voortplanten. In werkelijkheid ligt het genuanceerder. De Jonge: “Er is in Nederland een aantal gevallen van partnerstrijd geregistreerd. Hoewel dat er dus niet veel zijn, bleek in alle gevallen dat het daarop volgende seizoen niet succesvol was. Een nieuwe partner is in dat opzicht geen goede voorbode.”

De inteelt van de vogels is een lokaal probleem. Nederland telt namelijk best veel zeearenden. Heel anders is de situatie in IJsland. Dit Scandinavische land bevindt zich in een isolement in de oceaan. Uitwisseling met arenden van elders zijn er niet en daar en daar zijn de gevolgen van inteelt op de populatie, toch al bescheiden van omvang, veel groter.

Hoogspanningsmast
Hoewel het jammer is dat de zeearend in deze regio het even laat afweten als het gaat om het voortbrengen na nageslacht, vindt De Jonge het geen drama. “Het is op zich geen ramp als arenden eens een keer geen succesvol broedseizoen hebben. De vogels kunnen oud worden en hebben kans genoeg om zich voort te planten.” En soms is er gewoon sprake van pech. Zoals bij het andere arendpaar bij het Zwarte Meer. De boom waar ze hun nest hadden waaide om. Noodgedwongen zochten ze hun heil elders en dat was in een hoogspanningsmast. Een van de jongen die daar werd geboren verongelukte.

In zijn algemeenheid gaat het dus echter best goed met de zeearend in Nederland. Wellicht dat het de gemiddelde Nederlander ontgaat, al is de publieke interesse in de vogel de laatste jaren toegenomen. De Jonge lachend: “Laatst was ik in Deventer en kwam er een zeearend voorbij. Ik had de neiging om naar andere mensen te roepen ‘kijk een zeearend’. Dat heb ik maar niet gedaan, want voor je het weet is de arend weg en ben ik die vreemde man die staat te roepen. Waar ik woon, in Schokkershaven, zijn buren van mij wel alert als ze de zeearend zien.” De Jonge is in elk geval nog lang niet uitgekeken op de zeearend. Hij spotte ze in binnen- en buitenland, bezocht symposia over de vogel en schreef er zelfs een boek over. Deze maand is er de jaarlijkse telling van zeearenden in de regio.