Joukje Groen-Pit is 70 jaar lid van Kunst en Kracht: ‘Ik kan me uitleven in een rol, dat is mijn uitlaatklep’

EESVEEN - “Als klant van de kringloopwinkel jatte ik een zwangerschapstest en een kunstgebit.” Zo omschrijft Joukje Groen-Pit (87) haar rol in de voorstelling ‘Puinhoop in de Kringloop’. Deze klucht bracht Toneelvereniging Kunst naar Kracht uit Eesveen op 29 november op de planken van Dorpshuis Kallenkote. De vereniging vierde daarmee haar 80-jarig bestaan, maar ook dat Groen 70 jaar lid is. De tot lid van verdienste benoemde Eesveense blikt graag terug op haar glansrijke toneelcarrière. “Ik kan me echt uitleven in een rol, dat is mijn uitlaatklep.”

De toneelvereniging verrast Groen na afloop van de voorstelling met bloemen en het schilderij ‘Koe en Kalf’. Dat schilderij van Delius Pit speelt een hoofdrol in de klucht ‘Puinhoop in de Kringloop’. Trots laat Groen het kunstwerk zien in haar woning aan de rand van Eesveen. Op de keukentafel heeft ze bovendien twee dikke mappen gelegd, die ze sinds de jaren 80 heeft gevuld met programma’s van de toneelvoorstellingen van Kunst naar Kracht, foto’s en krantenberichten. 

Smikkel en Smokkel

Uit de jaren daarvoor heeft ze alleen nog het boekje van haar allereerste toneelvoorstelling. “’Smikkel en Smokkel of Twee Deugnieten’,” leest ze voor van de cover. Vrolijk vervolgt ze: “Ik was toen 10 of 11 en speelde voor het Sinttoneel op school de rol van het jongetje Hans.” De verhaallijn kan ze zich niet meer herinneringen, wel dat het zich in een herberg afspeelde en er een sausijsje in voorkwam. “Van een sausijsje had ik nog nooit gehoord.”

Vrije Vogels

In haar tienerjaren speelt ze regelmatig toneelstukjes bij de Vrije Vogels, een vrijzinnige meisjesvereniging in Frederiksoord. Ook bij de voetbalclub en de biljartclub speelt ze in hun toneel- en revuvoorstellingen. “Ik woonde in Nijsleekerveld en ging vaak drie of vier keer op de fiets naar de repetities.” In die tijd krijgt ze ook haar eerste bijrolletjes bij Toneelvereniging Kunst naar Kracht, die in 1945 is opgericht door meester Gerrits. In 1955 krijgt Groen haar allereerste grote rol in de voorstelling ‘Het hoedje van Marius’. “Een vrouw werd zwanger en toen heb ik haar rol overgenomen,” vertelt ze. De vereniging gaat elk jaar een dagje uit met de bus. “Daarvoor betaalden we 5 cent per jaar en nu 5 euro,” zegt Groen.

‘Onzinstuk’

Tientallen rollen volgen daarna. Groen somt op: “Ik was het kamermeisje, de echtgenote, de non, de buurvrouw, de boerin.” Ze weet nog goed dat de toneelstukken in haar eerste decennia vrij serieus zijn. De vereniging koopt telkens maar één tekstboekje. De leden moeten daaruit zelf tot de jaren 60 hun teksten overschrijven. In de jaren 70 gaat Kunst naar Kracht ook komische stukken spelen. De eerste was ‘Het minnespel der maagden’ van D.J. Eggengoor. “Dat was echt een onzinstuk en de krant schreef: ‘Matige voorstelling’. Maar het publiek vond het schitterend, we hebben het wel zes of zeven keer gespeeld,” herinnert Groen zich. 

Die slechte recensie deert haar niet: “Wij hebben er veel plezier van gehad en het publiek heeft hard gelachen. En daar gaat het toch om?” Aanvankelijk speelt de toneelvereniging in het dialect. “De Huwelijksschool’ van Chiel van der Meulen was de eerste in het ABN, maar dat beviel niet goed. Nu speelt ieder in zijn eigen taal en ook Hollands,” zegt Groen. Een regisseur heeft de vereniging niet in haar beginjaren, wel een souffleur. Meester Klein Klouwenberg is in de jaren 70 de eerste regisseur.

Bijkers

De vereniging repeteert eerst meestal bij een lid thuis. Later kunnen zij ook terecht in de showroom van Ruinemans en in de schuur van Piet Hartkamp. Nu repeteert de vereniging in de school in Eesveen. De voorstellingen zijn eerst in het café van Jan Bijker in De Bult. Over hem zegt Groen: “We hebben altijd veel Bijkers gehad bij de vereniging, net als van de familie Pit en Otten.” Later zijn de jaarlijkse opvoeringen in Café De Witte Paarden, De Koperen Pomp, Smithy’s Palace en tegenwoordig in Dorpshuis Kallenkote. “Vroeger speelden we wel vier stukken in het jaar, voor Kerst en met Pasen en ook in de regio op meerdere plekken. Nu nog maar één keer in december in Kallenkote. Vroeger hadden we niets anders dan toneel, nu hebben de leden zoveel andere afspraken,” verzucht Groen. 

Naast schaatsen is toneelspelen altijd haar grote hobby geweest. “Ik kan me echt uitleven in een rol, dat is mijn uitlaatklep,” klinkt het. De gezelligheid vindt ze ook belangrijk, zeker ook na het overlijden van haar man in 1998. Met hem had ze een kruidenierswinkel en loodgietersbedrijf in Eesveen.

Mooie herinneringen heeft de Eesveense ook aan een optreden met ‘Professor Van De Heide’ in de jaren 80 op een camping net over de grens in Duitsland. “Na afloop was de grens dicht, we moesten via het erf van een boer terug naar Nederland.” Ze herinnert zich ook nog de opnamedag in 1981 in Badhoevedorp voor het televisiespel ‘Vijf maal anders maar toch...’ van de SLOS voor het 400-jarig bestaan van Steenwijk. “We hebben een hele dag gespeeld voor een uitzending van maar één kwartier. Bij het vijftigjarig bestaan van de vereniging in 1995 doet Kunst naar Kracht mee aan de optocht van Dorpsfeest Eesveen. 

Jubileumboekje

Alleen in 2016 en 2024 heeft Groen geen rol gehad. Nu zegt ze: “De komende jaren speel ik alleen als het nodig is. Ik ben minder mobiel en mijn gehoor wordt slechter. We moeten voorkomen dat ik nog eens van het toneel afrol,” klinkt het lachend. Wel dertig jaar heeft ze in het bestuur gezeten, nu is ze nog actief als lid van de leescommissie. Ook bezoekt ze nog steeds de repetities en speelt ze de rol van leden die afwezig zijn. Samen met Lucie Otten is ze nu druk bezig met het samenstellen van een jubileumboekje. Daar heeft Otten een hele goede aan haar. Die twee dikke mappen op de keukentafel zijn een goudmijn. Dat geldt trouwens ook voor het geheugen van het lid van verdienste.

Joukje Groen-Pit bladert door haar mappen - Foto: Hilda Knol