Gemeentelijk vaarbeleid Steenwijkerland onder vuur: Gieterse ondernemers luiden noodklok

GIETHOORN – Giethoornse bootverhuurders verzetten zich tegen de vaarbelasting (VMR), die volgens hen oneerlijk en financieel belastend is. Ze pleiten voor een vignettenstelsel en betere handhaving. De gemeente reageert dat de belasting nodig is om toerisme en leefbaarheid in balans te houden.

Giethoorn trekt jaarlijks duizenden toeristen die het fraaie dorp vanaf het water willen verkennen. De gemeente Steenwijkerland introduceerde in 2021 de vermakelijkhedenretributie (VMR), een belasting die exploitanten van rondvaartboten en verhuurboten moeten betalen. De heffing, bedoeld om kosten die voortvloeien uit het vaartoerisme te dekken, is echter het middelpunt van een verhitte discussie geworden. Ondernemers in de regio trekken de rechtvaardigheid van deze belasting in twijfel. In 2024 oordeelde de rechtbank Overijssel dat de VMR gerechtvaardigd is, omdat varen door de gracht een vorm van vermaak is dat valt onder de Gemeentewet. De zaak escaleerde tot een juridische strijd die thans in hoger beroep is.

Lokale bootverhuurders verenigd in de Stichting Sector Varen Steenwijkerland trekken nu aan de bel over het vaar- en verhuurbeleid omdat het in de praktijk niet werkt. Zij roept de gemeenteraad dringend op om het beleid te herzien. Hoewel de ondernemers bereid zijn bij te dragen aan de gemeenschap, vinden ze de hoogte van de belasting onredelijk, de gemeentelijke handhaving ineffectief en de onderliggende kostenposten discutabel. 

De gemeente stelde dat de VMR bedoeld was om de vaardrukte te reguleren en zo “een balans te vinden tussen leefbaarheid en toerisme”. Echter, de Hoge Raad heeft eerder uitgesproken dat toeristische drukte, hoe relatief ook, niet per se een negatieve invloed heeft op de leefbaarheid. In de praktijk blijkt dat dit ook niet de echte reden was. Volgens de bootverhuurders wordt de belasting vooral gebruikt om de gemeentelijke begroting sluitend te maken. Algemene kosten zoals onderhoud, schoonmaak en nutsvoorzieningen worden onterecht toegerekend aan één specifieke groep ondernemers, wat tot grote financiële druk leidt. 

Onjuiste bezoekerscijfers

De gemeente stelde dat het beleid moest inspelen op de verwachte groei van bezoekers, maar concrete maatregelen blijven uit. Er zijn geen extra verkeers- en parkeerfaciliteiten gecreëerd en belangrijke infrastructuur, zoals de ontsluitingsweg bij het Binnenpad en een fatsoenlijke loswal, ontbreekt nog steeds. Ook is er sprake van achterstallig onderhoud aan de belangrijke toegangswegen, zoals de Deukten. Wel kan er overigens een compliment aan de gemeente gegeven worden voor de vernieuwing van bruggen, vonders, groenvoorzieningen, lantaarnpalen en paden langs de dorpsgracht.

De kern van het debat ligt bij de bezoekersaantallen die de gemeente hanteert. De gemeente presenteerde in eerste instantie een bezoekersaantal van 1,5 miljoen voor Giethoorn, gebaseerd op metingen met weglussen en aannames over het aantal passagiers per voertuig. Maar uit ander onderzoek bleek dat het totale aantal bezoekers voor de hèle regio Weerribben-Wieden, inclusief Giethoorn 1,2 miljoen was. Ondanks het feit dat de gemeente de lagere schatting zelf geloofwaardiger vindt, blijft het hogere cijfer hardnekkig rondzingen in de media. Ondernemers in Giethoorn baseren zich op eigen onderzoek en recentelijk verkregen informatie van de gemeente, waaruit blijkt dat het werkelijke aantal varende bezoekers tussen de 160.000 en 180.000 ligt. Deze discrepantie heeft tot gevolg dat de hoge bezoekersaantallen die de gemeente aanvoert, hebben geleid tot berekeningen die volgens de ondernemers leiden tot buitensporig hoge tarieven. Een belangrijk probleem is dat de gemeente daarbij uitgaat van 785 verhuurbare uren per boot per jaar, terwijl de werkelijke verhuurtijd slechts rond de 250 uur ligt. Hierdoor voelen ondernemers zich onterecht zwaar belast. Kleine, lokale familiebedrijven staan financieel onder druk staan of zijn zelfs al gestopt. Het beleid heeft geleid tot een verdubbeling van het aantal verhuurboten in de regio.

Beproefd systeem

De gemeente beweert een ‘beproefd handhavingssysteem’ te hebben, maar in de praktijk blijkt dit niet te kloppen. In 2021 werd het systeem ingevoerd terwijl niet alle verhuurboten correct geregistreerd waren, wat leidde tot rechtsongelijkheid tussen ondernemers. De bootverhuurders pleiten daarom naast tariefsverlaging voor een extra korting voor de eerste periode. 

Duurzaamheidsdoelen niet gehaald

Giethoorn stond sinds eind vorige eeuw bekend om zijn milieuvriendelijke fluisterboten. De nieuwe vaarverordening van 2021 heeft deze duurzame reputatie echter aangetast. Nog steeds zijn niet alle verhuurboten voorzien van een elektromotor, en sommige booteigenaren kregen jarenlang uitstel om aan deze eis te voldoen. Dit staat in schril contrast met de duurzaamheidsbeloften uit het gemeentelijke Bidbook van 2018. Op basis van dat document kreeg de gemeente €6,4 miljoen aan subsidies, maar in de praktijk worden deze beloften niet waargemaakt.

Vignettenstelsel en mediation

De ondernemers stellen een vignettenstelsel voor als alternatief voor de VMR. Dit systeem zou ervoor zorgen dat alle vaarweggebruikers, ongeacht herkomst of type boot, een eerlijke bijdrage leveren. Dit maakt de belastingdruk eerlijker en vermindert administratieve lasten. Daarnaast pleiten zij voor mediation met de gemeente om gezamenlijk tot een werkbare oplossing te komen. Volgens de Stichting Sector Varen Steenwijkerland is er geen sprake van ‘overtoerisme’, maar van knelpunten die op een rechtvaardige manier moeten worden opgelost. Of de gemeente bereid is tot aanpassingen, zal de komende tijd blijken.

Door Gerrit Mol

Reactie gemeente Steenwijkerland

Dat de verhuurders in deze kwestie een ander standpunt hebben respecteren we. Als gemeente kijken we naar het algemeen belang en een goed evenwicht tussen wonen, werken en recreëren in Giethoorn. We vinden het eerlijk en ook uitlegbaar dat de bezoeker meebetaalt aan de kosten die we als gemeente maken voor het toerisme in ons mooie en daardoor aantrekkelijke gebied. Daarom hebben we deze belasting ingevoerd. Een aantal ondernemers zijn tegen het besluit in beroep gegaan. De rechtbank heeft de gemeente daarbij in het gelijk gesteld. Op dit moment loopt een hoger beroep. We wachten dat in vertrouwen af.

Door Dagmar Burgers, coördinator communicatie