Een duik in het Gieters verleden: De schilders
· leestijd 2 minuten AlgemeenGIETHOORN - In deze maandelijkse rubriek duikt Gerke van Hiele, predikant van de Doopsgezinde Gemeente, in het Gieters verleden. In deel zeven gaat hij terug naar het eind van de 19e eeuw toen de schilders hier kwamen.Voor velen is het dorp nu vooral een toeristenparadijs, maar in het kader van ‘slow tourism’ is er meer te vertellen. Hij vertelde al over de komst van de Flagellanten en de doopsgezinden, dit keer gaat het over de schilders.
Wanneer wordt Giethoorn eigenlijk door de schilders ontdekt? Doorgaans laat men dit beginnen in 1880, bij het bezoek aan Giethoorn van de ‘Kamper’ kunstschilder Willem Bastiaan Tholen (1860-1931). Hij wordt ook wel “de ontdekker van Giethoorn” genoemd. Hij werkte hier met toewijding, ernst en vreugde aan majestueuze grote doeken van dit onbekende dorp. Zijn schilderijen vonden hun weg naar exposities in de Randstad. Zo groeide de bekendheid van Giethoorn. Velen werden nieuwsgierig naar dit Hollands Venetië. Later kwamen ook andere schilders als Constant Gabriel (1828-1903), schilder uit de Haagse school. In die tijd ontstond ook de belangstelling voor buiten, voor de vrije natuur en voor het eenvoudige leven van mensen op het platteland. Dat was wel wat je noemt een aardverschuiving. Men kreeg namelijk ook oog voor heel andere kanten van dat leven. Denk maar aan Vincent van Gogh die in dezelfde periode Drenthe bezoekt en in Nieuw-Amsterdam turfarbeiders en plaggenhutten begint te schilderen. Deze eenvoudige plattelanders belichaamden voor hem nog iets van de echtheid en pure natuur die uit de moderne, geïndustrialiseerde en vervuilde steden was verdwenen. Schilders trokken daarom naar het platteland, á la campagne, naar dorpen als Laren, Bergen en Oosterbeek, maar ook Giethoorn werd door hen bezocht. Enkele andere namen uit die beginperiode zijn Cornelis Vreedenburgh en Bernardus Bueninck, die de bekende schoolplaat van Giethoorn schilderde.
In de beeldbank van museum Giethoorn kun je bij het kopje kunstschilders de hele bonte stoet bekijken. Giethoorn leende zich hier bij uitstek voor. Het is nu eenmaal een pittoresk, d.w.z. een schilderachtig dorp. Toeristen lopen soms bijna in trance rond, ze ervaren het als paradijselijk, ja, als sprookjesachtig en betoverend. Er worden nu aan de lopende band foto’s en filmpjes gemaakt. Deze plaatjes gaan bij tienduizenden de wereld over, maar in de collectie, vond ik nog een heuse oude foto van hoe het hier dus met penseel en palet allemaal begon.
Dit plaatje spreekt boekdelen. Schilders zetten een advertentie voor een zit- en slaapkamer met kookgelegenheid of een pension in de Steenwijker Courant. Zij kregen een eenvoudig en netjes logies en uitstekend eten. Wie dat wilde kreeg een bootje mee. Ze keken hun ogen uit en schilderden – onder toeziend oog van de plaatselijke jeugd. Sommigen bleven maar kort, maakten in hun leven slechts één schilderij van Giethoorn, anderen bleven langer, sommigen keerden elk jaar terug. Piet Zwiers (1907-1967) vestigde zich hier, leerde de Gieterse Geesje Mol kennen met wie hij trouwde en drie zoons kreeg. Hij maakte prachtig werk dat deze maanden te zien is in Museum Giethoorn. Zwiers maakte ook deel uit van de Kunstkring in de dertiger jaren.
Onder invloed van schilder Jelle Troelstra die al in de twintiger jaren in Giethoorn kwam, vestigde zich hier na omzwervingen in het buitenland ook Hendrik Broer (1886-1968) en zijn vrouw Guurtje. Hij is de schilder van de stilte, met een sfeer, een ondefinieerbare lading. Net als Zwiers heeft hij een omvangrijk Gieters oeuvre. Dan zijn er nog schilders als Robert Röhrkohl (1900-1974), Dirk Twaalfhoven (1896-1990), Arie Zwart (1903-1981) en Dirk Meijer (1890-1975), de schilderende schoolmeester uit Noord.
Last but not least, schilder Jan Krikke (1940) vierde nog niet zo lang geleden zijn 80e verjaardag met een overzichtsexpositie van deze ‘Colorist tussen Reest en Wieden’ en zijn doeken met zoveel kleur en licht en zeggingskracht. Vlakbij zijn huis aan het Zuiderpad staat als eerbetoon aan alle Gieterse schilders van toen en nu ook een beeld van zijn hand. ‘Hommage aan alle Gieterse schilders’ heet het, maar helaas is het ooit door bronsdieven gestolen.
Inmiddels staat er een nieuw exemplaar van dit beeld van een schilder met onevenredig lange benen. “Ik heb geprobeerd het zweverige dat er achter kunstenaars schuilt weer te geven door het beeld heel hoog en lang te maken. Alsof de schilder met zijn hoofd in de wolken staat, maar wel met beide benen op de grond” Ode aan creativiteit, scheppingsdrift. Maar ook aan de nuchterheid, want we zijn wel in Giethoorn.
Gerke van Hiele
Inspiratie: Klaas van der Veen, ‘De schilders van Giethoorn’ in: Bulletins 2005 t/m 2010 Historische afdeling museum Giethoorn.
