De tonderzwam
· leestijd 1 minuut ColumnDeze tweewekelijkse natuurcolumn wordt verzorgd door natuurfotograaf Philip Friskorn uit Oldemarkt. Dit keer gaat zijn column over de tonderzwam.
De echte tonderzwam (Fomes fomentarius) is een parasiet die in vrijwel geheel Europa te vinden is op dode of verzwakte bomen, met name op de beuk en de berk. Het mycelium tast door witrot het hout van de boom aan. Tonderzwammen zijn meerjarig en kunnen uitgroeien tot 50 cm breed en 30 cm hoog. Ze zijn bedekt met een 2 mm dikke keiharde korst, je kunt er bijna op trommelen. De kleuren van de echte tonderzwam kunnen variëren van roodbruin, donkerbruin of grijs. De zwammen staan horizontaal tegen de stam en als de boom omvalt, zal het groeiproces zich 90 graden gedraaid voortzetten. Tondelzwammen groeien vanuit de viltige onderrand die veelal licht van kleur is.
Oervorm van de lucifer
Misschien kent u nog de naam tondeldoos? Dat had te maken met vuur of warmte. De wetenschappelijke naam van de echte tonderzwam verraadt de eigenschappen: ‘fomes’ staat voor ‘tondel’ en ‘fomentum’ voor ‘warm houden’. Het binnenste van de jonge zwam wordt gekneusd en vangt vonken op die met vuurstenen gemaakt worden. Het gekneusde materiaal vat heel gemakkelijk vlam en op die manier kon eenvoudig vuur gemaakt worden. Dat gekneusde materiaal werd bewaard in een tondeldoos en is eigenlijk de oervorm van de lucifer.
Toen in de Ötztaler Alpen de gemummificeerde oermens Ötzi werd gevonden, bleek hij in zijn bagage stukjes tonderzwammen en vuurstenen te hebben. Ötzi’s vondst maakte duidelijk dat het maken van vuur met tonderzwammen reeds 5300 jaar geleden gebruikelijk was.
