Een duik in het verleden van Giethoorn: 1932 De werkverschaffing deel 2

GIETHOORN - In deze maandelijkse rubriek duikt Gerke van Hiele, predikant van de Doopsgezinde Gemeente, in het Gieters verleden. In deel 31 keert hij terug naar 1932, naar de werkverschaffing.  

Men was in 1928 de ontginning begonnen met een proefpolder, bij wijze van experiment. De gronden werden aangekocht en voor veel grondeigenaren was dit voldoende. Ze kregen er ook het recht voor terug om na de ontginning, gecultiveerde gronden terug te kopen. Dat klinkt redelijk, maar als gevolg van de crisis verliep alles veel ingrijpender. Er was voorkeursrecht om grond terug te kopen, maar die nieuwe grond was veel duurder geworden en velen konden dergelijke bedragen helemaal niet op tafel leggen. Tekenend was dat voor de eerste 23 bedrijven er maar liefst 85 gegadigden waren, van wie slechts twee uit Giethoorn. Waar bleven de andere Gietersen? Aan de voorwaarden die de dienst Domeinen stelde hoefde het niet te liggen. Onder de jonge boeren in Giethoorn waren er die een diploma hadden van de lagere landbouwschool of de landbouwwinterschool hadden. En over f 250,- bedrijfskapitaal per hectare konden verschillenden wel beschikken. Misten ze de nodige landbouwkundige geschiktheid? Zagen ze op tegen de verandering? Waren ze te gehecht aan hun plekje aan de Dorpsgracht. 

Van vele markten thuis

Volgens Stegeman waren de Gieterse boeren van vele markten thuis, maar akkerbouw en een paard varen de meesten vreemd. Een paard paste ook niet op een vaarbedrijf. Vanwege het lage waterpeil liet ook de toegankelijkheid van het nieuwe land met beladen bok of vlot veel te wensen over. Bij de eerste pachters waren maar een paar Gieterse namen als Jager, Doze en Gorte, maar velen kwamen van elders, boeren uit Groningen en Drenthe die noodgedwongen op zoek waren naar een nieuwe plek. De vraag die dan ook in Giethoorn steeds vaker naar voren kwam wat er nu terecht gekomen was van het oorspronkelijke plan om nieuwe bestaansmogelijkheden en welvaart te bieden aan de bevolking in dit gebied nu er in de vervening, rietteelt en visserij voor zoveel minder mensen werk was.

Een grimmig jaar

Stegeman noemt 1932 een grimmig jaar. Er waren namelijk ook veel gedupeerden. De economische situatie was omstreeks 1930 aanzienlijk slechter geworden. De prijzen voor ribbehooi, riet, melk en vee waren gekelderd en bleven onverminderd laag. Daarom, meende het bestuur van de Ontginningsmaatschappij de oorspronkelijke taxatieprijzen van 1927 niet te kunnen aanhouden. De tegenvallende hertaxatieprijzen waren wekenlang onderwerp van elk gesprek. Hierbij kwam de beroering omdat halverwege 1932 enkele honderden arbeiders ontslag kregen. Zij demonstreerden op 16 juni 1932, de dag na hun ontslag, voor het gemeentehuis. Het gemeentebestuur stond achter hen en vroeg om herplaatsing voor de ontslagenen, maar dit lukte maar zeer ten dele. Nu bleek ook ten volle welke grote verandering in een korte tijd door de ontginningsmaatschappij was teweeg gebracht. Meer dan 1400 hectare gronden had ze aan hun bestemming onttrokken en andere gronden had ze moeilijk bereikbaar gemaakt. Hierdoor was een groot deel van de Gieterse bevolking afhankelijk geworden van de maatschappij. Vóór 1929 bestond de bevolking hoofdzakelijk uit veehouders en arbeiders. De arbeiders waren over het algemeen alleen maar tijdens het veenderij seizoen en de hooioogst in loondienst werkzaam. Buiten deze perioden scharrelden ze zelf werk op als rietsnijden landaanmaken, visserij etc. Het was geen vetpot, maar ze bestonden ervan. Wie hard wilde werken kwam vooruit en verschillende arbeiders hadden op deze wijze een eigen kleinschalig bedrijfje op weten te bouwen. De economische neergang zou ook hen niet onberoerd gelaten hebben, maar hoe het nu verder zou moeten?

Wrevel en protest

Er brak een lange tijd van wachten aan en de schrale steunuitkeringen tijdens die wachtperiode veroorzaakten veel wrevel bij betrokkenen. Er ontstond ook ook irritatie in de gemeenteraad. De SDAP protesteerde. Ook de gedupeerde vissers lieten van zich horen en een afvaardiging trok er zelfs voor naar Den Haag voor een onderhoud met Tweede Kamerleden. Ze kwamen die dag weinig wijzer terug, maar het is wel inspirerend hoe hun verzet en vasthoudendheid toch zijn werk deed. Dat is opmerkelijk. Het kan blijkbaar lonen om je stem te laten horen en aan de bel te trekken. Er is altijd weer zo’n moment om tot actie over te gaan. Je krijgt er mogelijk niet altijd je gelijk mee, maar het zet wel zoiets als verandering ten goede in gang. Het helpt ook tegen de armoede, bitterheid en soms zelfs tegen de wrok. Er is meer dan de doffe ellende. Je bent altijd ook meer dan een slachtoffer. Soms zijn er bondgenoten uit onverwachte hoek. Met elkaar, goed Gieters samen één kunnen we toch wat bereiken. Dat is voor alle tijden iets om aan vast te houden.

Inspiratie: T.R. Stegeman, Giethoorn en de werkverschaffing 1928-1940, Kampen: IJsselacademie, 1987.